Scathlan 3

GAN SAOIRSE GAN SO* Noel 0 Gallch6ir 'NII treimhse i stair na hEireann is m6 is diol br6in agus naire liom na an 19u cead' - Mairtin 0 Cadhain a scriobh na focla sin agus e ag tracht ar an fheinmharu cultura a d'imir muintir na hEireann orthu tein in imeacht na haoise sin. Ta run agamsa sa leacht seo suil a chaitheamh ar an treimhse cheanna, ach in ait staidear a dheanamh ar na fatha go raibh an teanga sna smeachanna deireanacha ag deireadh an cheid go dti gur chuir Conradh na Gaeilge tus le haithbheochan, beidh me ag iarraidh leargas a thabhairt ar fheachtas an talaimh anseo sa treimhse cheanna. Mas br6n agus naire na mothuchain a chorraigh 0 Cadhain, 's iad an br6n agus an br6d a chorraigh me fein agus me ag fail aithne ar mo mhuintir i gcaipeisi na staire: br6n, an fhulaingt, an cruatan, an leatrom; br6d - a bhfearulacht, a bhfiuntas, a bhfiliuntacht. 'D'eirigh siad roimhe idir an mhean lae agus an neoin fana gcuid sleasa fada, gormcheocha, nealtai nimhe ag siabadh fana mbathais mar a bheadh folt fionn fada ag scabadh le sion, iad gagach le srutMin agus giobach le fraoch agus garbh le scileach agus le crua-chonamar creagach' 1 - a mhacasamhall siud de radharc a chonaic na teaghlaigh a b'eigean a gcuid tailte maithe in Oirthear Dhun na nGall agus sa chomharsanacht sin a fhagail sa seachtu cead deag, agus ba sin an radharc ceanna a chonaic na tiarnai talaimh a thainig gan mhoill ina ndiaidh lena saibhreas a dheanamh. Is ar an choimhlint sin idir an chosmhuintir agus na tiarnai talaimh i nGaoth Dobhair agus sa chomharsanacht i mblianta .corracha an cheid seo caite ata an leacht seo dirithe. GAOTH DOBHAIR Ba mhaith liom ar dtus suil a chaitheamh ar an cheantar seo tri fhuinneog na staire - taraigi liom ar an turas gearr seo siar ar bh6thar na smaointe, isteach cul na hEargala. Ta muid ag amharc ar Dhun Luiche - Lugh Lamhfhada, a bhi p6sta ar inion de Bhalor Beimeann, Balor ·na Suile Nimhe, pearsa mhiotaseolaiochta. Loch Dhun Luiche 'go ciuin sa ghleann ina lui' - dha ghleann, Gleann Nimhe (an nimh a thainig as suile Bhaloir nuair a marafodh anseo e) agus Gleann Tornain (Naomh Toman, Proinsiasach). Ta muid anois ag bualadh b6thair cois abhainn an Chlaidigh - ta muid ag an Chuirt, An Gweedore Hotel, ceanncheathru na Hills, tiarnai, ar feadh beagnach cead bliain. Anonn an tArd Donn linn, sios Dobhar. Ta an Ghaoth thios fuinn ar chle - caineal caol uisce ag teacht isteach 6n fharraige agus a thugann a ainm dar bpar6iste. Deirtear gur anseo a thainig Armada na Spainne, i dtir - Tobar na Spainne, logainm sa cheantar– agus ag heal na gaoithe, lnis Cuil (Skull Island) an ait a bhfuil cnamha na mairnealach ina luf.