Scathlan 3

seo a leanas agus ta suil agam go bhfaighidh sibh leargas 6na mbeidh inti ar fhas na par6iste le 400 bliain n6 mar sin. i) Na hoileain agus an seanchas a ghabhann leo - Toraigh agus Gabhla. ii) Teacht na Lochlannach agus na scealtai a bhaineann leo - Cnoc Fola, Sludan na Fola ar an Luinnigh, Machaire Loiscthe agus roinnt ainmneacha eile i nDobhar. iii) Cursaf creidimh - Cnoc na Naomh, Allt na Peiste, Machaire Gathlan agus Mac Giolla Bhride, Na Gathlain, An tAifreann agus na tri Deora Fala, Breithiunas Aithrf Mhac Giolla Bhride. iv) Tulcha Seigle - Na Seacht Leachta - Ard na gCeapairi - Crothnaidf. v) Aitainmneacha gan mhfniu. vi) An Piobaire M6r - Dulaman Na Binne Buidhe - Padraig Mac Cathaigh - An Seanchas faoi - An Litir chuig an LORD LIEUTENANT. vii) Crfoch agus Na Tri Bheagan is Fearr ar Bith. TORAIGH AGUS BALOR Ta cuid mh6r de dhinnsheanchas Ghaoth Dobhair ceangailte go dluth le seandalaiocht, le seanscealafocht agus le stair na duiche thiar thuaidh de Thfr Chonaill. Amach uainn san fharraige ta Na Mic () gCorra agus de reir an tseanchais daoini iad a theith roimh mhallacht Cholmcille nuair a spreigh sea bhrat ar Oilean Thoraigh. Beirt fhear agus bean a bhi iontu agus Tadhg, Brian agus Ona a bhi mar ainmneacha baiste orthu. Nuair a chonaic suil duine 6 thir m6r iad rinneadh stacain chloiche daofa ar an bhomaite agus ansin ata siad 6 shoin. Gach uile sheacht mblian t6gann siad a gcuid seoltai ag tarraingt ar Oilean Thoraigh lena chur faoi gheasa ach leag Colmcille mallacht n6 geis eile orthu da bhfeicfeadh suil .duine iad sula mbainfeadh siad an t-oilean amach go gcaithfeadh siad pilleadh ar a gcoisceim go dtf an ait a d'fhag siad agus fanacht ar a socaireacht ann seacht mbliana eile. Ba mh6r an bhaint a bhi ag Toraigh le seanchas na haite agus ce nar chuala iomra ar Bhalor na Suile Nimhe agus ar Lugh Lamhfhada agus ar an Ghlas Ghaibhleann, an bh6 dhraiochta a th6g an oiread sin maicfn fa na cladaigh sa chian aois, mas fior? Ach 6s ar Bhalor a tharraing me sceal, seo an bhaint a bhf aige le Gaoth Dobhair de reir an tseanchais. Ta baile beag sa choirneal thiar thuaidh den phar6iste idir Cnoc Fola- agus Taobh an Leitheid a dtugtar anois Gleann Huallach air.() tharla sfnte le mo bhaile duchais fain e ba mhinic me ag t6ir ar bhunus an ainme agus tugadh cuiseannai leis ach char shasaigh aon cheann acu me ariamh. I modh fiosrachta chuir me ceist ar sheanuncal dom, Aodh () Dubhchon, Dia go raibh go maith d6, goide an d6igh a bhfuair an baile seo a ainm. Chuir an freagra iontas orm agus ce go raibh amhras orm fa shnaithe na firinne ann, d'eist me agus chuir ar theip e ina dhiaidh sin mar go bhfaca me cumad6ireacht bhrea ag rith frid. Bhf inion amhain ag Balor agus bhi sf fa ghlas aige istigh i gcaislean agus dha chloigeann deag cailfni ina cuideachta ag t6gail cian dithe. Agus mar is gnach bhi cuilceach ar tir m6r a raibh Mac Cinn air agus bhuail 50